Jaskra barwnikowa

Jaskra barwnikowa to dość częsta forma jaskry wtórnej, spowodowana zatykaniem otworków odpływowych ziarenkami barwnika. Ziarenka barwnika pochodzą z tęczówki oka, której wklęsłe ukształtowanie powoduje zbyt silne ocieranie o soczewkę. Jaskra barwnikowa występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet, w oczach z niewielką krótkowzrocznością. Wysyp barwnika i wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego bywają często prowokowane przez wysiłek fizyczny, np. na siłowni lub podczas biegania.

Co to jest jaskra barwnikowa?

Jaskra to grupa chorób o zróżnicowanym mechanizmie, które prowadzą do postępującego zaniku nerwu wzrokowego. Jaskrę cechują zmiany w wyglądzie nerwu wzrokowego i w warstwie włókien nerwowych siatkówki oraz ubytki w polu widzenia. Najczęściej jaskra ma powolny przebieg i jest późno rozpoznawana, co może prowadzić do nieodwracalnej utraty zdolności widzenia. Ze względu na szerokość kąta przesączania, wyróżnia się jaskrę otwartego i zamkniętego kąta. Jaskrę da się również podzielić na pierwotną i wtórną – w zależności od tego, czy występują lub nie dodatkowe czynniki ryzyka podwyższonego ciśnienia śródgałkowego. Jaskra barwnikowa (ang. pigmentary glaucoma) to jaskra wtórna otwartego kąta, która występuje najczęściej w przebiegu zespołu rozproszonego barwnika.

Ten typ jaskry spowodowany jest zaburzeniem odpływu cieczy wodnistej w wyniku zwężenia lub zamknięcia przestrzeni międzybeleczkowej przez gromadzące się ziarna barwnika. Zespół rozproszonego barwnika charakteryzuje się uwalnianiem ziaren barwnika z nabłonka barwnikowego tęczówki, wskutek pocierania tylnej powierzchni tęczówki o więzadełka obwódki rzęskowej. Barwnik odkłada się w różnych strukturach przedniego odcinka oka, np. w rogówce, tęczówce, soczewce, co prowadzi do nadmiernego uwypuklania ku tyłowi tęczówki w środkowej części jej obwodu.

Objawy zespołu rozproszonego barwnika

Częstość występowania zespołu rozproszonego barwnika w populacji rasy białej wynosi około 2,5%. Zespół występuje u osób w wieku 20-45 lat, zwykle obustronnie. Na jaskrę barwnikową bardziej narażeni są mężczyźni niż kobiety. Do zachorowania mogą predestynować jasny kolor oczu i krótkowzroczność. Zespół rozproszonego barwnika może być dziedziczony w sposób autosomalny dominujący. Jakie objawy mogą sugerować zespół rozproszonego barwnika?

• Złogi barwnika w śródbłonku rogówki w postaci pionowego, wrzecionowatego wzoru.
• Promieniste ubytki występujące w obrębie średniego obwodu tęczówki.
• Drobne ziarenka pigmentu na przedniej powierzchni tęczówki, powodujące jej ściemnienie.
• Barwnik na włókienkach obwódki rzęskowej, na przedniej i tylnej części soczewki.
• Głęboka komora przednia.
• Prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe.

W przypadku jaskry barwnikowej w gonioskopii widać otwarty, szeroki kąt przesączania z wklęsłą nasadą tęczówki, tylny przyczep tęczówki i gęste pasmo barwnika obejmujące równomiernie utkanie beleczkowania na całym obwodzie.

Przebieg i leczenie jaskry barwnikowej

Ryzyko rozwoju jaskry u chorych z zespołem rozproszonego barwnika wynosi 25-50%. Objawy jaskry barwnikowej obejmują symptomy towarzyszące zespołowi rozproszonego barwnika plus:

• wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego powyżej 21 mmHg, często z dużymi fluktuacjami,
• jaskrowe uszkodzenie tarczy nerwu wzrokowego,
• ubytki w polu widzenia, np. widzenie zamglone,
• tęczowe kręgi widoczne w czasie patrzenia na światło w ciemności,
• twardość oka.

W ostrym ataku jaskry barwnikowej może pojawić się silny ból oka. Przebieg schorzenia może być bezobjawowy. Czasami po wysiłku fizycznym, intensywnym mruganiu czy rozszerzaniu źrenicy występuje łagodny ból oczu wywołany wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Z wiekiem obserwuje się zmniejszenie nasilenia objawów, prawdopodobnie na skutek mniejszej ilości uwalnianego barwnika. W przypadku silnego ataku jaskry barwnikowej trzeba natychmiast zgłosić się na ostry dyżur okulistyczny. Leczenie jaskry tego typu polega na unikaniu wysiłku fizycznego i wszelkich sytuacji stresowych, rezygnowaniu z używek i zakraplaniu 0,5% pilokarpiny lub innych leków przeciwjaskrowych. Szansą dla chorych na jaskrę barwnikową może okazać się sztuczna siatkówka. Implant wszczepiany pod siatkówkę oka wyposażony jest w syntetyczne fotoreceptory, które pozwalają polepszyć widzenie.

Bibliografia:
Niżankowska M.H., Jaskra - przewodnik diagnostyki i terapii, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Wrocław 2001.