Jaskra - definicja i podział

Jaskra (glaukoma) jest grupą chorób, których wspólną cechą jest uszkodzenie nerwu wzrokowego (neuropatia nerwu II), powstające na skutek zbyt wysokiego dla danej osoby ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Uszkodzenie nerwu wzrokowego prowadzi do obniżenia ostrości wzroku, charakterystycznych ubytków w polu widzenia oraz charakterystycznych zmian w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego, co jest odzwierciedleniem stopnia zaawansowania choroby.

Jaskra jest chorobą społeczną, która dotyka ponad 60 milionów osób na całym świecie. Zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Co prawda ryzyko wzrasta wraz z wiekiem, jednakże szacuje się, iż wedle danych z USA jedno na 10 000 dzieci rodzi się z jaskrą. Uważa się, iż jaskra jest główną przyczyną ślepoty w krajach rozwiniętych. Na świecie żyje około 7 milionów osób, które utraciły wzrok z powodu jaskry. Liczba osób chorych na jaskrę w Polsce szacowana jest na blisko 800 tysięcy.

Jaskra występuje jako choroba pierwotna i wtórna do innych stanów chorobowych oka.

Etiopatogeneza jaskry pierwotnej nie jest do końca poznana. Za główny czynnik ryzyka uznaje się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jednak 30-50 % chorych na jaskrę ma ciśnienie w granicach statystycznej normy (nieprzekraczające 21 mmHg). Jaskra pierwotna uwarunkowana jest genetycznie, często występuje rodzinnie. Istnieje również teoria niedokrwienna rozwoju jaskry - niedokrwienie powoduje upośledzenie funkcji nerwu wzrokowego. Jaskra pierwotna rozwija się w obydwu oczach, z różnym stopniem zaawansowania choroby.

Jaskra wtórna

Pojawia się w przebiegu innych schorzeń oka, takich jak choroby soczewki, stany zapalne, na skutek urazów oka, w przebiegu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, choroby zakrzepowej. Różne patologie soczewki mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. W oczach z zaćmą przejrzałą i zaćmą pęczniejącą (późne postacie zaćmy) duża, zmętniała soczewka, jak również substancje białkowe pochodzące z soczewki mogą utrudnić odpływ cieczy wodnistej, co skutkuje narastaniem ciśnienia. Jedyną metodą leczenia jest operacyjne usunięcie soczewki jako przyczyny pierwotnej. Jaskra wtórna może się rozwinąć w przebiegu zapalenia błony naczyniowej, wtedy komórki zapalne i włóknik zapalny odkładają się w kącie przesączania (struktura odpowiedzialna za regulację przepływu cieczy w oku). W obrębie tej struktury mogą powstawać blizny i zwłóknienia.

Jaskra wtórna pourazowa

Może mieć różny charakter. Przy pourazowym wylewie krwi do komory przedniej rozproszone krwinki w kącie przesączania utrudniają odpływ cieczy wodnistej.

Do wzrostu ciśnienia dochodzi najczęściej przy wylewach krwi zajmujących więcej niż połowę objętości komory. Przy urazie tępym (np. uderzenie pięścią) lub drążącym (np. głęboka rana oka) z czasem może rozwinąć się jaskra wtórna na skutek uszkodzenia ciała rzęskowego produkującego ciecz wodnistą.

Retinopatia niedokrwienna

W przebiegu takich chorób, jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy stany zakrzepowe w oku, rozwija się retinopatia niedokrwienna, czyli uszkodzenie naczyń siatkówki na skutek procesu niedotlenienia. Głębokie niedotlenienie i niedokrwienie prowadzi do rozwoju nowych, nieprawidłowych naczyń (nowotwórstwo naczyniowe) w obrębie siatkówki, tęczówki, a także w obrębie kąta przesączania. Skutkuje to ciężkim do leczenia nadciśnieniem ocznym i rozwojem jaskry wtórnej.

Do celów medycznych, ze względu na przebieg choroby oraz na dobór skutecznego leczenia, jaskrę dzieli się według podziału anatomicznego, na jaskrę otwartego kąta przesączania, jaskrę z zamykającym się kątem przesączania oraz ostry atak jaskry (zamknięty kąt przesączania). Podziału tego dokonuje lekarz po przeprowadzeniu oceny szerokości kąta w badaniu gonioskopowym.